คน-ผึ้ง-ป่า ภูมิปัญญาชาวบ้าน สร้างระบบนิเวศที่สมบูรณ์ พร้อมรายได้เรือนแสนหลังเกษียณ

ทิพยัพ ทุมพุฒ เป็นมากกว่าอดีตข้าราชทหารวัยเกษียณ ในวัย 62 ปี เขายังเป็นเจ้าของสวนพรมทิพย์ออร์แกนิคฟาร์ม ผู้ชำนาญการเลี้ยงผึ้งโพรงป่ามานานกว่า 5 ปี เรียนรู้ด้วยตัวเองผ่านการลองผิดลองถูก จนได้ฉายาเจ้าพ่อน้ำผึ้งป่าเดือนห้า ผลิตน้ำผึ้งคุณภาพดีจากดอกไม้ป่านานาชนิด รสธรรมชาติที่หอมหวาน กลมกล่อม มีเอกลักษณ์เฉพาะตัวจากเกษรดอกไม้ป่านานาพันธุ์ เป็นน้ำผึ้งป่าแท้ 100% ไม่มีส่วนผสมของน้ำตาล โดยมีพื้นที่สวนเกษตรผสมผสาน จำนวน 6 ไร่ ที่บ้านโคกน้อย ต.โคกขมิ้น อ.วังสะพุง จ.เลย เป็นบ้านให้กับผึ้ง

ผึ้งคือดัชนีของอาหารโลก

กล่าวถึงความสำคัญของผึ้งต่อระบบนิเวศ หากไม่มีผึ้ง อาหารในโลกถึง 1 ใน 3 จะหายไป น้ำผึ้ง 1 กิโลกรัม เกิดจากการดูดน้ำหวานกว่า 1 ล้านดอก ผึ้งโพรงป่าเป็นสัตว์ที่ไวต่อสารเคมี ไม่ดุร้ายเท่าผึ้งหลวง มีขนาดเล็กคล้ายผึ้งน้อย หรือที่ชาวบ้านเรียกว่า “มิ้ม” พวกมันอาศัยอยู่ในป่าที่มีความอุดมสมบูรณ์ อากาศเย็นสบายใกล้แหล่งน้ำ พื้นที่ไม่มีสารเคมี อาหารที่ชอบคือดอกไม้ป่าทุกชนิด เช่น สาบเสือ ดอกกระถิน ดอกหญ้า ฯลฯ  ผึ้งโพรงป่าทำหน้าที่ช่วยผสมเกษรดอกไม้ ขยายพันธุ์พืชสร้างพื้นที่ป่า พื้นที่ไหนมีผึ้งอาศัยอยู่เป็นดัชนีชี้วัดว่าพื้นที่นั้นเป็นป่าที่สะอาด ปลอดสารพิษและอุดมสมบูรณ์ 

ผึ้งไม่ได้มีดีแค่สร้างป่า แถมมีสรรพคุณทางยาอีกมากมาย เช่น ช่วยบำรุงร่างกาย เป็นยาอายุวัฒนะ ต่อต้านอนุมูลอิสระ ช่วยให้หลับสบาย เป็นแหล่งโพรไบโอติกส์ (Probiotics) ช่วยเพิ่มแบคทีเรียตัวดี ช่วยให้ลำไส้แข็งแรง เป็นยาแก้ไอ วิธีทำง่ายๆ เพียงนำมะนาวครึ่งลูก ผสมน้ำผึ้ง 1 ช้อนแกง ดื่มแก้ไอช่วยให้ชุ่มคอ

วิธีเลี้ยงผึ้งโพรงป่า

ทิพยัพ ทุมพุฒ เล่าให้ฟังว่า วิธีเลี้ยงผึ้งโพรงป่านั้นไม่ยาก เพียงสร้างพื้นที่ป่าให้ปลอดสารเคมี มีแหล่งน้ำธรรมชาติที่สะอาด ถ้าจะเลี้ยงผึ้งให้ได้ผลดีต้องมีอุปกรณ์คือ นางพญา รวงผึ้งเก่า น้ำผึ้ง กล่องใส่ผึ้งเป็นกล่องที่ทำด้วยไม้ ล้อยางรถยนต์ ท่อซีเมนต์ หรือวัสดุที่คล้ายคลึงธรรมชาติมากที่สุด โดยมีเคล็ดไม่ลับการเลี้ยงผึ้งให้ได้ผลดังนี้

  1. นำกล่องไปวางไว้ในพื้นที่เหมาะสม เช่น ป่า สวน ที่ไม่มีสารพิษหรือสารเคมี
  2. นำรวงผึ้งเก่า น้ำหวานใส่ลงในกล่อง ด้านบนกล่องปิดด้วยกระเบื้องหรือเศษไม้ ด้านในกล่องทั้งบนและล่างรองด้วยไม้เพื่อให้ผึ้งเกาะสร้างรัง
  3. นำนางพญาผึ้งที่หาได้มาขังในกรงที่ทำด้วยท่อพีวีซีขนาดเล็กเจาะรูรอบท่อเพื่อให้ผึ้งงานส่งอาหารให้นางพญาได้ ปิดหัวท้ายด้วยผ้าตาข่าย เมื่อผึ้งเริ่มสร้างรัง มันจะเจาะตาข่ายให้นางพญาออกมาวางไข่ ช่วงนี้ต้องหมั่นสังเกตศัตรูตัวร้ายของผึ้งคือ จิ้งจก มด และกิ้งก่า

ผึ้งเลี้ยงเรา ไม่ใช่เราเลี้ยงผึ้ง

“เปรียบเธอเพชรงามน้ำหนึ่ง หวานปานน้ำผึ้งเดือนห้า” ท่อนหนึ่งในเพลงหยาดเพชร โดย ชรินทร์ นันทนาคร เปรียบเปรยความหวานของน้ำผึ้งป่า ช่วงเดือนห้าว่ามีรสชาติที่หวานกลมกล่อม อุดมด้วยแร่ธาตุมากมาย 

“น้ำผึ้งเดือนห้า” จึงมีความหมายไม่ใช่แค่คำเปรียบเปรย แต่มีนาคม-พฤษภาคม น้ำผึ้งจะมีคุณภาพมากที่สุด ห้วงเวลานี้เองที่ทิพยัพ ทุมพุฒ จะเก็บน้ำผึ้ง ซึ่งทำเพียงปีละครั้งเท่านั้น 

“ช่วงนี้น้ำผึ้งจะมีรสชาติดีที่สุด สรรพคุณทางยาเยอะเพราะเป็นช่วงที่ดอกไม้ป่าออกดอกเป็นจำนวนมาก เมื่อผ่านช่วงสามเดือนนี้ผึ้งจะกินน้ำหวานจนหมด ทิ้งรังล้างและเริ่มสร้างรังใหม่ผึ้งเลี้ยงเรา ไม่ใช่เราเลี้ยงผึ้ง เราทำเกษตรให้ปลอดสารเคมีแหล่งอาหารก็จะอุดมสมบูรณ์ ปลูกป่าสร้างรายได้ ตอนนี้พ่อพบแล้วว่ามันเกิดขึ้นจริง ช่วงสามเดือนพ่อมีรายได้จากการที่ผึ้งเลี้ยงเราไม่น้อย คำนวณเล่นๆ จากการขายน้ำผึ้งขวดละ 450 บาท สามเดือนพ่อตีได้ถึง 200 ขวด คิดเป็นเงิน 90,000 บาท ขายรังผึ้งอีก 4,500 บาทต่อรัง และขายขี้ผึ้งที่จะมีคนมารับซื้อไปทำเทียน หรือใช้ล่อผึ้ง ได้อีกกิโลฯ ละ 100-200 บาท พ่อเอาไม่มากแค่สามเดือนก็มีรายได้เพียงพอ และมีความสุข”