“เราไม่ได้มองเชิงธุรกิจอย่างเดียว เรามองว่าทำยังไงให้ช่องว่างของความเหลื่อมล้ำในขอนแก่นมันลดลง คนที่เป็นนายจ้างช่วยกันเปิดพื้นที่ในการจ้างงาน มีภาคประชาสังคมและท้องถิ่นร่วมกันพัฒนาศักยภาพของคนกลุ่มนี้ ให้มีมาตรฐานการทำงานที่ดีขึ้นกว่าเดิม” 

ความตั้งใจของ ‘นัท ณัฐวุฒิ กรมภักดี’ หนึ่งใน Co-Founder จาก ‘OKAS ขอนแก่น’ ผู้ตั้งใจทำให้แพลตฟอร์มว่าจ้างงานคนไร้บ้าน ช่วยลดช่องว่างความเหลื่อมล้ำในสังคม

‘OKAS ขอนแก่น โดยกลุ่มแรงงานคนไร้บ้าน  (ภาพจาก OKAS ขอนแก่น)

OKAS พื้นที่สร้างโอกาสให้กับแรงงานคนไร้บ้าน

“จริงๆ มันเกิดจากที่เราลงไปทำงานกับคนไร้บ้านมาก่อน แล้วมองเห็นความเหลื่อมล้ำอะไรหลายๆ อย่าง จึงอยากสร้างเครื่องมือบางอย่างมาแก้ไขเรื่องนี้” จุดเริ่มต้นไอเดียการเชื่อมคนไร้บ้านให้เข้ากับงาน ผ่านแพลตฟอร์มออนไลน์ โดย OKAS เกิดขึ้นมาเมื่อต้นปี 2563 จากประสบการณ์ที่นัทได้มองเห็นผ่านการทำงานในพื้นที่ชุมชนด้อยโอกาสมาก่อน 

หน้าที่หลักของ OKAS คือการเป็นตัวกลางระหว่างผู้ว่าจ้างงานและกลุ่มเปราะบาง ที่รวมทั้งคนไร้บ้าน คนจนในเมือง และคนจากชุมชนแออัด กลุ่มคนเหล่านี้จะมีปัญหาหลักๆ ที่ทำให้ไม่สามารถสมัครงานได้ นั่นคือปัญหาการไม่มีบัตรประจำตัวประชาชนหรือเอกสารยืนยันตัวตนต่างๆ จุดนี้ทำให้หลายคนที่อยากจะหางานทำต้องยอมแพ้ไป เพราะไม่สามารถดำเนินไปตามกฎหมายได้ อีกทั้งยังไม่ถูกยอมรับจากนายจ้าง ในเรื่องสุขภาพและความพร้อมของการทำงาน เนื่องจากการออกมาใช้ชีวิตในที่สาธารณะเป็นเวลานาน ส่งผลให้ประสิทธิภาพและทักษะการทำงานต่างๆ ลดลงไปตามคุณภาพชีวิตที่พบเจอในแต่ละวัน และถึงแม้จะหางานได้ก็มักจะถูกเอาเปรียบเรื่องค่าแรง โดนกดราคาจนไม่คุ้มกับความเหนื่อย 

นัท นัท ณัฐวุฒิ กรมภักดี กับ ปราง อารีภรณ์ คะยัค หนึ่งในหัวหน้าแรงงานกลุ่ม OKAS ขอนแก่น

“การพัฒนาไอเดียเรื่องโอกาส มันจำเป็นที่จะต้องมีข้อต่อ หมายถึงการเป็นตัวกลางระหว่างคนไร้บ้านกับนายจ้าง ทำให้เขาเข้าถึงแหล่งงานและถูกยอมรับด้วยการจ้างงาน โดยที่ต้องไม่จ้างงานเพราะสงสาร แต่จ้างเพราะยอมรับในคุณภาพของการทำงาน ดังนั้นจึงเกิดแพลตฟอร์ม OKAS ระบบทดลองขึ้นมา” 

เมื่อนัทและทีมงานเห็นถึงปัญหาที่เกิดขึ้น จึงร่วมกันพัฒนา OKAS ให้เป็นทั้งพื้นที่หางาน ต่อรองค่าจ้างและสร้างภาพลักษณ์ที่น่าเชื่อถือให้กับแรงงาน ตั้งแต่ขั้นตอนการพัฒนาทักษะแรงงาน การให้พื้นที่พักพิง ณ ‘บ้านโฮมแสนสุข’ ไปจนถึงการเสริมศักยภาพเรื่องอุปกรณ์ในการทำงาน

บอร์ดประชาสัมพันธ์จัดหางาน ณ บ้านโฮมแสนสุข

ขั้นตอนการทำงานของ OKAS

แพลตฟอร์ม OKAS ยังอยู่ในช่วงของการพัฒนา แต่ขั้นตอนการทำงานหลักๆ จะมีอยู่ 4 ส่วนด้วยกัน ได้แก่ 1.การติดต่อขอจ้างงาน 2.ประสานทีมหัวหน้างาน 3.ดำเนินงานและประเมินงานผ่านหัวหน้างาน 4.รายงานความเรียบร้อยผ่านแอดมิน จากการรับฟังแนวทางการปฏิบัติงานจากนัท เรามองเห็นถึงความใส่ใจในทุกขั้นตอน เพราะในแต่ละส่วนจะมีระบบการทำงานที่ชัดเจน มีทีมงานคอยตรวจเช็คความเรียบร้อยของเนื้องาน และมีการประเมินความพึงพอใจของลูกค้าที่ใช้บริการอีกด้วย เพื่อเป็นคำแนะนำในการพัฒนาแพลตฟอร์มต่อไป

ส่วนหนึ่งของสินค้างานฝีมือจากแรงงานคนไร้บ้าน (ภาพจาก OKAS ขอนแก่น)

ประเภทงานที่กลุุ่มคนไร้บ้านในทีม OKAS สามารถทำได้จะเป็นงานที่ไม่ซับซ้อน เช่น งานทำความสะอาดบ้าน ร้านอาหาร และหอพัก งานแต่งกิ่ง ตัดหญ้า ตัดต้นไม้ งานขนย้ายของ ไปจนถึงเคลียร์พื้นที่ในงานออร์แกไนซ์ขนาดใหญ่ ซึ่งงานในลักษณะนี้มีราคาจ้างที่สูงถึงเกือบสามหมื่นบาท และปัจจุบันมีอีกหนึ่งขาที่ไม่ใช่แค่งานรับจ้างออกนอกสถานที่ ยังมีการสร้างงานสินค้า งานคราฟท์ งานฝีมือขายอีกด้วย

ส่วนหนึ่งของกิจกรรม เดิน เลาะ เมือง (ภาพจาก OKAS ขอนแก่น)

ไม่ใช่เพียงแค่นัทที่เป็นแกนนำหลักในการทำงานเพื่อสังคม แต่ยังมีหัวหน้างานที่อาศัยอยู่ในชุมชนริมรางรถไฟ คอยเป็นแกนนำจัดการพาแรงงานไปทำงานตามที่ต่างๆ ผ่านกิจกรรมสำรวจสังคมอย่าง กิจกรรม ‘เดิน เลาะ เมือง’ การท่องเที่ยวแบบอาสาสมัคร ชวนคนที่สนใจชมเมืองไปร่วมสำรวจและสะท้อนสิ่งที่เห็นในชุมชน พร้อมกับอธิบายการจัดหางานของ OKAS ให้กับคนในพื้นที่ ใครสนใจอยากทำงานจะมีทีมอาสาคอยบันทึกข้อมูล และนำไปสู่ขั้นตอนการทดสอบความสามารถเฉพาะตัว อีกทั้งทุกวันที่ 10 ของเดือนจะมีจุดประสานงานคนไร้บ้าน ตั้งโต๊ะคอยรับเรื่องราวของพี่น้องคนไร้บ้าน และคอยประสานการจัดหางานเช่นกัน

OKAS ให้โอกาสการทำงานกับคนไร้บ้านทุกคน แต่ต้องใช้ใจแลกใจ ทุกคนไม่สามารถเข้าสู่ระบบการเป็นแรงงานของ OKAS ได้อย่างเต็มตัวทั้งหมด โดยจะต้องมีการทดลองงานกันก่อน เพื่อให้ได้คนที่พร้อมจะทำงานจริงๆ ปัจจุบันทีมแรงงานที่ทำงานเป็นประจำของ OKAS มีจำนวนถึง 20 คน และแบ่งไปตามแผนกต่างๆ ในแต่ละสายงาน

นัท ณัฐวุฒิ กรมภักดี Co-Founder แพลตฟอร์ม OKAS ขอนแก่น

ความท้าทายที่มาพร้อมความตั้งใจ

“ส่วนที่ยังเป็นความท้าทายอยู่คือ การพัฒนาให้เป็นธุรกิจที่อยู่ได้ด้วยตัวเองในระยะยาว” นัทบอกถึงความท้าทายในปัจจุบัน เขามองเห็นปัญหาที่ทำให้เกิดความไม่พร้อมในตัวบุคคล เช่น กลุ่มคนที่ต้องฟื้นฟูสุขภาพภายใน กลุ่มแรงงานคนไร้บ้านที่ติดสุราหรือสารเสพติด กลุ่มผู้สูงอายุที่หมดความสามารถในการทำงาน ซึ่งส่วนนี้เป็นอีกหนึ่งปัญหาใหญ่ที่เจอ เขากำลังวางแผนพัฒนาแรงงาน เพื่อให้ทุกคนมองเห็นคุณค่าในตัวเอง สร้างความคิดในการหาเลี้ยงชีพ โดยได้ทีมจิตตปัญญาเข้ามาช่วย กลุ่มคนไร้บ้านหลายรายที่ถูกฟื้นฟูจนดีขึ้น สามารถกลับมาทำงานจนมีเงินเช่าห้องพักอาศัยอยู่ได้ 

“เราอยากพัฒนาทีมสื่อสารของเรา ให้มีทักษะการเล่าเรื่อง เพื่อให้เกิดการประชาสัมพันธ์ถึงคนที่จะจ้างงานได้มองเห็น OKAS มากขึ้น” นัทเล่าถึงการเดินทางของทีมประสานงานแพลตฟอร์ม ซึ่งอยู่ในช่วงการวางแผนปรับปรุงและพัฒนาในหลายๆ ส่วน เพื่อหวังสร้างการเข้าถึงแหล่งทุนให้ได้มากกว่าในอดีต เนื่องจากทุนในการจัดซื้ออุปกรณ์และสนับสนุนแพลตฟอร์มยังไม่เพียงพอต่อความต้องการ

ปัจจุบัน OKAS ยังเป็นแพลตฟอร์มทดลอง ไม่ได้รับการจดทะเบียน แต่นัทวางแผนจะเข้าสู่กระบวนการจดทะเบียนแพลทฟอร์มในกลุ่มกิจกรรมเพื่อสังคม ภายใต้สำนักงานส่งเสริมวิสาหกิจเพื่อสังคม ซึ่งจะทำให้สามารถเข้าถึงแหล่งทุนในการซื้ออุปกรณ์ พัฒนาบุคลากรและพัฒนาแรงงานได้ง่ายยิ่งขึ้น

ขยับเข้าสู่แหล่งงานเพื่อลดความเหลื่อมล้ำ

การวางแผนงานภายในทีม เพื่อเตรียมความพร้อมในการพัฒนาแพลตฟอร์ม (ภาพจาก OKAS ขอนแก่น)

“ในปีนี้เราจะเริ่มพัฒนาการประชาสัมพันธ์การดีลงานเชิงรุก จะมีการขายงานมากขึ้น” แผนงานของ OKAS ในปีนี้ มีความน่าสนใจในเรื่องการปฏิบัติงานเชิงรุก หรือการเข้าไปในพื้นที่ที่สามารถสนับสนุนการจ้างงานได้ ไม่ว่าจะเป็นในส่วนของหน่วยงานรัฐ ที่เริ่มด้วยงานพื้นฐานง่ายๆ อย่าง งานกวาดใบไม้ ตัดต้นไม้ โดยเริ่มจากกระทรวมการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ ทั้ง 13 หน่วยงาน ที่นัทเองร่วมเป็นเครื่อข่าย

ส่วนที่ 2 คือ มหาวิทยาลัยขอนแก่น นัทวางแผนขายงานแพลตฟอร์ม OKAS ต่อผู้บริหารของมหาวิทยาลัย ถึงการหางานให้กับกลุ่มเปราะบาง เพื่อหาว่ามีงานประเภทไหนที่มหาวิทยาลัยสามารถซื้อบริการของทีมได้ เช่น งานทำความสะอาดตามจุดต่างๆ ในพื้นที่มหาวิทยาลัย 

ส่วนที่ 3 หอการค้าจังหวัด นัทมีโอกาสพูดคุยกับ ชาญณรงค์ บุริสตระกูล ประธานหอการค้าขอนแก่น ร่วมแลกเปลี่ยนถึงการพัฒนาแนวคิดของ OKAS ซึ่งนี่เป็นจุดสำคัญที่ทำให้นัทคิดอยากเห็นเครือข่ายผู้ประกอบการมาร่วมออกแบบแพลตฟอร์ม ทำให้กลุ่มผู้ประกอบการ กลุ่มผู้ค้านักธุรกิจในเมือง ได้มีการส่งเสริมรูปแบบการจ้างงานที่ผลักดันกลุ่มเปราะบาง เพื่อนำไปสู่การลดความเหลื่อมล้ำในสังคมมากขึ้น โดยคนที่เป็นผู้ประกอบการเปิดพื้นที่ในการจ้างงาน และมีภาคประชาสังคมและท้องถิ่น พัฒนาเสริมศักยภาพของคนกลุ่มนี้ให้มีมาตรฐานการทำงานที่ดีขึ้นกว่าเดิม 

ส่วนหนึ่งของทีมแรงงานจาก OKAS (ภาพจาก OKAS ขอนแก่น)

ในห้วงปีนี้ นัทตั้งใจจะเติมทักษะการทำงานในประเภทงานทำความสะอาด ตัดต้นไม้ ตัดหญ้า โดยตั้งใจอยากจะติดต่อกับสาขาที่เปิดสอนในเรื่องนั้นๆ เพื่อเปิดเวิร์คช็อปหรืออบรม เพื่อให้แรงงานที่เข้าร่วมทุกคนได้ใบรองรับ เป็นการสร้างมาตรฐานการจ้างงานให้เป็นน่าเชื่อถือมากยิ่งขึ้น และเพื่อการถูกจ้างงานที่มากขึ้น หรือติดต่อกับสถาบันพัฒนาฝีมือแรงงาน ในการทำเป็นคอร์สหลักสูตรการพัฒนาความสามารถ เช่น การตัดต้นไม้ไม่ให้ทำลายธรรมชาติ, การทำความสะอาดที่มีทักษะการบริการมากขึ้น เพื่อทำให้ถูกยอมรับในการจ้างงาน ไม่ใช่จ้างเพื่ออยากช่วยเหลือสังคมหรือสงสารเพียงอย่างเดียว  

แรงงานชั้นล่างมีส่วนช่วยพัฒนาเมือง

แน่นอนว่าการจ้างงานนั้น นายจ้างทั้งหลายจะต้องเปิดรับลูกจ้างที่มีความพร้อมในการทำงาน ทั้งด้านร่างกาย จิตใจ และด้านทักษะในการทำงาน แต่ในประเทศที่มีคนไร้บ้าน คนชายขอบ คนด้อยโอกาส และคนตามชุมชนแออัดมากมาย ที่ยังคงถูกผลักออกจากการเข้าถึงโอกาสในการทำงาน ด้วยภาพลักษณ์หรือการเข้าถึงสิทธิต่างๆ ที่มีไม่เท่าคนอื่น ดังนั้น การที่รัฐหรือเอกชนเข้ามามองเห็นและมีส่วนร่วมในการแก้ไข จะช่วยให้การแก้ไขปัญหาเป็นไปได้มากยิ่งขึ้น 

โดยวิธีที่ตรงไปตรงมาที่สุดในการแก้ปัญหาความเท่าเทียม คือการช่วยเหลือคนที่ถูกทิ้งไว้ข้างหลัง ฝึกอบรมแรงงานไร้ฝีมือให้มีทักษะที่พวกเขาต้องใช้ เหมือนกับความต้องการของนัทที่อยากจะเสริมจุดนี้ให้กับแรงงานทุกคน เพื่อให้แรงงานกลุ่มนี้เป็นที่ต้องการของเศรษฐกิจ แต่การฝึกทักษะทุกอย่างต้องใช้ทุน และค่าใช้จ่ายมากมาย ซึ่งรัฐไม่จำเป็นต้องลงมาฝึกอบรมด้วยตัวเอง แต่อาจจะผ่านการสร้างแรงจูงใจ ซึ่งอาจจะในรูปแบบของการให้เงินทุนโดยตรง หรือถ้าบริษัทฝึกอบรมพนักงานเอง ก็อาจจะช่วยในเรื่องการลดหย่อนภาษีต่อบริษัทได้ 

ภาพฝันที่ OKAS อยากให้เกิดโอกาส

“เคยมีไอเดียช่วงหนึ่ง เรามองไปที่กลุ่มนักศึกษาที่หาเงินเรียนเอง แต่ไม่รู้ว่าจะไปทางไหน ไม่มีประสบการณ์ เราเลยคิดว่าโอกาสมันน่าจะขยายไปที่คนกลุ่มนี้ได้ด้วย หรือแม้แต่คนทั่วไปที่ไม่ใช่คนไร้บ้าน คนที่ต้องการโอกาสของการเข้าถึงงาน เรามองไปไกลขั้นนั้นอยู่ ไม่ใช่แค่กลุ่มในชุมชนแออัดหรือกลุ่มคนไร้บ้าน” 

นัทอยากให้คนในเมือง สังคม หรือแม้แต่ผู้ประกอบการ มองว่านี่คือพื้นที่สร้างเศรษฐกิจของเมืองอีกพื้นที่หนึ่ง และอยากที่จะเป็นกลไกหนึ่งในการสร้างเมือง ที่ทำให้ทุกคนสามารถเข้าถึงโอกาสได้เท่าๆ กัน

“โอกาสจะเป็นเหมือนหนึ่งในธุรกิจเพื่อสังคมของคนที่ยังเข้าไม่ถึงงาน เพราะต้นทุนชีวิตหรือความเหลื่อมล้ำต่างๆ อยากให้คนทั่วไปหรือกลุ่มผู้ประกอบการมองว่า มันคือตัวฟันเฟืองหนึ่งที่จะสร้างเมือง สร้างเศรษฐกิจของเมือง เป็นหนึ่งในกลุ่มธุรกิจของเมือง แต่เป็นธุรกิจที่พยายามสร้างโอกาสของคนที่ยังเข้าไม่ถึงโอกาส”

ภาพฝันที่นัทมองต่อ OKAS แพลตฟอร์มจัดหางานให้กับกลุ่มคนที่เข้าไม่ถึงโอกาสของการทำงาน แพลตฟอร์มที่เขาและทีมงานทุกคนร่วมกันพัฒนาเพื่อหวังลดความเหลื่อมล้ำในสังคม แม้ว่าปัจจุบันคนที่ขาดโอกาสในการทำงานยังคงล้นเมือง แต่การเข้ามาของ OKAS เหมือนเป็นอีกหนึ่งตัวกระตุ้นสำคัญให้กับสังคมได้มองเห็น และตระหนักถึงเรื่องสิทธิขั้นพื้นฐานของการเป็นคน ที่แม้ว่าเขาจะด้อยโอกาส เป็นคนเร่ร่อนนอนริมทาง เนื้อตัวไม่ได้สะอาดเหมือนอย่างใครๆ แต่เขาก็สามารถทำงานและพัฒนาตัวเองให้เป็นคนที่มีประสิทธิภาพได้ หากทุกคน ทุกหน่วยงาน ช่วยกันมองเห็นจุดนี้ การเดินทางของแพลตฟอร์ม OKAS ก็คงจะสามารถเดินทางไปถึงภาพฝันที่สวยงามได้ในอนาคตอันใกล้อย่างแน่นอน

อ้างอิง

image_pdfimage_print