อาชีพหลักของชาว ต.บ้านโคก อ.โพนพิสัย จ.หนองคาย ส่วนใหญ่ทำไร่ทำนาซึ่งมีรายได้ไม่แน่นอน ปัญหาด้านเศรษฐกิจแบบชักหน้าไม่ถึงหลังทำให้ปัญหาอื่นๆ ตามมาสารพัด ทั้งเรื่องครอบครัว เด็กและเยาวชน รวมทั้งปัญหายาเสพติด เพื่อพาชุมชนหลุดจากวงจรเช่นนี้ โชติกา ศรีสุวรรณ และกลุ่มแม่บ้านกว่า 50 คน จึงรวมตัวและลุกขึ้นมาทำกิจกรรมด้วยกัน

“ชาวชุมชนบ้านโคกไม่เคยมีหลักประกันทางสังคม รายได้จากผลผลิตเกษตรที่ตกต่ำ ราคาไม่แน่นอน กว่าจะได้เงินมาจับจ่ายในครอบครัวไม่ง่ายเลย ปัญหาปากท้องผสมผสานกันก่อให้เกิดปัญหาทางสังคมตามมา เริ่มต้นจากคนในชุมชนแค่ 30 คนรวมกลุ่มกัน มาวันนี้กลุ่มมีสมาชิกกว่า 50 คน ทำกิจกรรมจิตอาสาในชุมชนร่วมกัน ภูมิคุ้มกันดี โดยมีโจทย์ว่าทำอย่างไรให้เหล่าสมาชิกมีรายได้ครอบครัวเพิ่มขึ้นนอกเหนือจากอาชีพเกษตรกร” โชติกา ผู้จัดตั้งกลุ่มย้อนเล่าเหตุการณ์

พลิกชุมชนด้วยปลาร้า

การรวมตัวของกลุ่มแม่บ้านไม่ใช่เรื่องธรรมดา เพราะเธอและผองเพื่อนได้ชื่อว่าแก๊งนางฟ้าตำบลบ้านโคก ซึ่งได้รับการพูดถึงและยกย่องเป็นวงกว้าง จากการเสียสละเมื่อครั้งเหตุการณ์โควิด-19 ในชุมชน โดยทุกคนอาสาช่วยกันส่งข้าวส่งน้ำและหยูกยาตามบ้านผู้ป่วยที่กักตัว นอกนั้นยังช่วยเหลือโรงพยาบาลสนามจนเหตุการณ์คลี่คลายด้วยดี

“สมาชิกแก๊งนางฟ้าเข้มแข็งขึ้น พวกเราผ่านเหตุการณ์ต่างๆ ด้วยกัน เกิดความคิดทำอาชีพสร้างรายได้ พอเห็นปลาร้าซึ่งเป็นของกินที่ต้องมีทุกครัวเรือน ซึ่งในชุมชนทำกินกันเอง เหลือก็นำไปขายตลาดอยู่แล้ว เลยคิดจะทำจริงจัง จึงรวมกลุ่มตั้งชื่อเป็น “กลุ่มแม่บ้านนางฟ้าปลาร้าบ้านโคก อำเภอโพนพิสัย” ยกระดับปลาร้าพื้นบ้านโดยนำปลาช่อนซึ่งมีราคาแพงมาหมักตามสูตรโบราณด้วยเทคนิคพิเศษของกลุ่ม ด้วยการหมักไว้ในระยะเวลา 3-12 เดือน เพื่อได้ปลาร้าปลาช่อนเกรดพรีเมี่ยม ที่เนื้อปลาไม่เน่า ไม่เละ ไม่มีกลิ่นเหม็น เนื้อปลาช่อนแน่นเป็นเอกลักษณ์ปลาร้าปลาช่อนตำบลบ้านโคก และยังสามารถสร้างมูลค่าเพิ่มจากปลาร้าพื้นบ้านได้อีกเท่าตัว ” คุณโชติกา เล่าอย่างภาคภูมิใจ

บ่อปลาสวนเกษตรจิดาภา อัศวินม้าขาวช่วยต่อท่อหายใจส่งปลาช่อนราคาถูก

แม้จะมีเป้าชัด แต่วิธีการไปถึงเป้านั้นกลับไม่ง่าย เพราะการหาวัตถุดิบคุณภาพดีและราคาไม่แพงนั้นยากยิ่ง เพียงการสำรวจแผงปลาเพื่อหาปลาช่อนที่ตายแล้ว โชติกายังพบว่า ราคาของมันสูงถึงกิโลกรัมละ 200 บาท

“ปลาช่อนตายแล้วแผงขายกิโลกรัมละเกือบ 200 แล้ว เราต้องใช้ปลาช่อนเป็นๆ ตัวหนึ่งต้องมีน้ำหนักเกือบกิโลกรัมถึงจะนำมาเป็นวัตถุดิบได้ หลังจากหมักเนื้อปลาช่อนจะหายไปกว่าครึ่ง บนความโชคร้ายเรามีความโชคดี เพราะปรึกษาถูกคนจริงๆ คุณหมอมิลค์ ดร.จิดาภา สุนทรธนากุล เจ้าของสวนเกษตรจิดาภา ที่ตำบลนาหนัง รับรู้เป้าหมายหวังช่วยแก้ปัญหาสังคมชุมชนของกลุ่ม เลยให้เรารับปลาช่อนเลี้ยงที่บ่อกว่า 10 ไร่ มาเป็นวัตถุดิบในราคาถูก อีกทั้งยังสั่งจองปลาร้าปลาช่อนเกรดพรีเมี่ยมของกลุ่มอีกกว่า 100 กิโลกรัม รวมถึงยังช่วยเหลือช่วยประชาสัมพันธ์แนะนำสินค้าในกลุ่มต่างๆ จนขณะนี้มียอดสั่งจองปลาร้าปลาช่อนเกรดพรีเมี่ยมชุดแรก ต้องใช้ระยะเวลาอีก 3-12 เดือน สามารถส่งให้ลูกค้าตามที่จองไว้ได้” คุณโชติกา กล่าว

ปลาร้าปลาช่อน ความโดดเด่นของสูตรพิเศษ

ขั้นตอนหมักปลาร้าปลาช่อนเกรดพรีเมี่ยมของกลุ่มแม่บ้านนางฟ้าปลาร้าบ้านโคก นับเป็นสูตรพิเศษของกลุ่ม หลังจากขึ้นปลาช่อนจากบ่อปลาสวนเกษตรจิดาภาแล้ว จะนำมาน๊อคน้ำแข็งทันที จากนั้นขอดเกล็ด แล่ ล้าง แบ่งหน้าที่เป็นแผนกครัว แผนกล้าง โดยทำการล้างแล่ล้าง 3-4 น้ำ ก่อนนำเกลือก้อนใหญ่ที่สั่งมาเฉพาะตำให้เม็ดเล็ก นำมาหมักปลาประมาณ 3 วัน จากนั้นนำมาล้างอีก 3 น้ำ ก่อนนำมาหมักเกลือทุกอณู จะช่วยให้ปลาไม่เละและเนื้อแน่น 

ส่วนรำข้าวใช้ข้าว กข 12 หนองคาย ตามด้วยเม็ดกระถิน จะช่วยเรื่องกลิ่น และทำให้เนื้อปลาออกสีแดง จากนั้นยังมีเครื่องปรุงอีกชุด เป็นความลับสำหรับเชฟใหญ่ใช้เท่านั้น จากนั้นจะเก็บเข้าถังปิดฝาให้แน่นเก็บไว้ 3 เดือน ระยะนี้เนื้อปลาช่อนจะออกมันๆ เหมาะสำหรับนำมาทอดหรือปิ้งปรุงสุก กรณีหมักนาน 6 เดือน เนื้อปลาช่อนจะแน่นกว่าเดิม ออกสีแดงเหมือนปลาสด หากมัก 12 เดือน เนื้อปลาจะสีแดงและแข็ง กลิ่นหอมละมุนสามารถนำไปปรุงอาหารได้ตามปกติ สิ่งเหล่านี้คือคุณสมบัติพิเศษของปลาร้าปลาช่อนของกลุ่ม

“กรรมวิถีที่พิถีพิถัน นับว่ามีต้นทุนที่สูงกว่า แต่ผลลัพธ์คุ้มค่า ถึงแม้ไม่ได้กำไรมาก แต่ก็ไม่ขาดทุน สิ่งที่กลุ่มวาดฝันคือ อยากให้สินค้าได้มีโอกาสยืนบนเวทีของดีประจำจังหวัดหนองคาย ถูกยกเป็นอาหารประจำถิ่น หวังว่าปลาร้าปลาช่อนชุดแรกอีก 12 เดือนที่ออกตลาดจะมีคุณภาพตามที่คาดหวัง ถ้าผู้ใหญ่จังหวัดหนองคายช่วยส่งเสริมให้เป็นของดีประจำภาคอีสาน ยิ่งไปกว่านั้นกลุ่มหวังว่าจะมีทุนสร้างศูนย์เรียนรู้ยกระดับการหมักปลาร้าของกลุ่มแม่บ้านฯ ซึ่งหวังให้เยาวชนได้มาสนใจแทนที่จะไปยุ่งเกี่ยวยาเสพติด ให้แม่บ้านมาใช้เวลาว่างสร้างรายได้เสริม เท่านี้พวกเราก็พอใจแล้วค่ะ” โชติกา ศรีสุวรรณ ประธานกลุ่มฯ กล่าวในที่สุด

คุณโชติกา ศรีสุวรรณ ประธานกลุ่มแม่บ้านนางฟ้าปลาร้าชุมชนบ้านโคก ใช้กุศโลบายเศรษฐกิจชุมชนเพื่อแก้ไขปัญหาสังคมครอบครัว
ปลาร้าปลาช่อนผลิตผลจากแนวคิดของชุมชนต้องการยกระดับปลาร้าพื้นบ้านสู่เวทีของดีภาคอีสาน
ปลาร้าปลาช่อนเกรดพรีเมี่ยม จะใช้ปลาช่อนที่มีน้ำหนักไม่น้อยกว่า 1 กิโลกรัมในการหมักเพื่อให้เนื้อปลาแน่นและแข็ง
ปลาร้าปลาช่อนเกรดพรีเมี่ยมของกลุ่มแม่บ้านฯ อายุหมักเพียง 1 อาทิตย์
ปลาร้าปลาช่อนเกรดพรีเมี่ยมของกลุ่มแม่บ้านฯ อายุหมักเพียง 1 เดือน
ขั้นตอนการหมักปลาร้าปลาช่อนเกรดพรีเมี่ยม คนหมักต้องสวมถุงมือทุกครั้งเน้นความสะอาดเป็นสำคัญ
image_pdfimage_print