สิทธิชุมชนในการจัดการแม่น้ำโขงอย่างยั่งยืน

ทีมงานซึ่งเป็นผู้ผลิตงานสารคดี ได้เดินทางไปที่ชุมชน 2 แห่งในภาคอีสาน ชุมชนแรกเป็นพื้นที่ริมแม่น้ำโขงในจังหวัดเลย และอีกแห่งหนึ่งไกลออกไปอีก 600 กิโลเมตร ทางตอนล่างในจังหวัดอุบลราชธานี ที่แม่น้ำโขงไหลออกจากชายพรมแดนไทย เพื่อเรียนรู้ว่าทั้งสองชุมชนรับมือกับความเปลี่ยนแปลงอย่างรุนแรงทางสิ่งแวดล้อมอย่างไร

คนรุ่นใหม่กับประวัติศาสตร์บ้านสะพือ

กงล้อประวัติศาสตร์ของขบวนการผู้มีบุญอีสานหมุนกลับมาที่เดิม แต่คราวนี้เป็นรุ่นลูกหลานของผู้มีบุญบ้านสะพือ อุบลฯ เติบโตกลายเป็นส่วนหนึ่งของการต่อสู้ทางการเมืองเรียกร้องเพื่อชีวิตที่ดีกว่า ซึ่งเป็นการต่อสู้ของกบฎผู้มีบุญอุบลฯ เมื่อ 120 ปีที่แล้ว แต่กลับถูกปราบปราม ไล่ล่า และจับกุม 

ผู้มีบุญในอีสานซีซั่นสอง (23) – “ดีเจต้อย” กับสายเลือดผู้มีบุญ 2445

14 กุมภาพันธ์ 2565 ถือเป็นวันแห่งความรัก แต่สำหรับดีเจต้อย – พิเชษฐ์ ทาบุดดา’ แกนนำกลุ่มชักธงรบ เขาถือว่าเป็น “วันแห่งอิสรภาพ” ที่ได้รับการปล่อยตัวออกจากเรือนจำ พร้อมกับบาดแผลที่ในความทรงจำจากคดีที่ไม่ได้อยู่ในเหตุการณ์เผาศาลากลาง จ.อุบลฯ ด้วยความเป็นลูกหลานผู้มีบุญบ้านสะพือทำให้เขามีใจฮึดสู้ โดยประกาศจะกลับมาจัดรายการวิทยุและรื้อรายการ ชักธงรบให้กลับมาได้รับความนิยมอีกครั้ง

คาเฟ่ส่งสาร จ.อุบลฯ แกลลอรี่แสดงงานการเมือง

คุยกับ “เป็ด-ยุทธนา ดาวเจริญ” เจ้าของร้านคาเฟ่ส่งสาร จ.อุบลฯ ที่ต้องการสร้างพื้นที่แลกเปลี่ยนความคิดของชาวอุบลฯ ที่ไม่ได้ต้องการเพียงแค่เสิร์ฟกาแฟ แต่เป็นพื้นที่กลางให้คนได้เจอกัน สร้างพื้นที่ศิลปะและแหล่งพบปะรวมตัวของเหล่านักคิด นักเขียน นักเคลื่อนไหวในอุบลฯ เหมือนคาเฟในฝรั่งเศสก่อนการปฏิวัติ 

ผู้มีบุญในอีสานซีซั่นสอง (22) – จากครอบครัวครัวกบฎผีบุญ สู่นักเคลื่อนไหวของ อ.ต้อย 

ลุ่มชักธงรบ’ จ.อุบลฯ ถูกกล่าวหาในคดีก่อการร้ายเผาศาลากลางจังหวัดจำคุก 7 ปี ถูกปล่อยตัวเมื่อเดือนมีนาคม 2565 

ผู้มีบุญในอีสานซีซั่นสอง (15) – เขียนถึงประวัติศาสตร์ผีบุญและ Ubon Agenda 2022

ในสายตาของรัฐอาจมองว่า การขุดค้นประวัติศาสตร์ผีบุญบ้านสะพือเป็นการฟื้นฝอยหาตะเข็บ แต่สำหรับนักวิชาการที่มองในฐานะนักสังเกตการณ์อย่าง “ปฐวี โชติอนันต์” มองว่า เป็นการปลุกเร้าให้เกิดสำนึกในกลุ่มคนรุ่นใหม่ที่กำลังสงสัยรากเหง้าและย้อนเรียนประวัติศาสตร์นอกตำราที่รัฐไม่มีใส่ไว้ในตำรา สิ่งเหล่านี้เองมันอยู่ในสำนึกของคนรุ่นใหม่ที่อาจจะกลาย Neo ผีบุญ 

ชาวสะพือเปิดระดมทุนทั่วประเทศสร้างอนุสรณ์สถานโนนโพธิ์

ชาวสะพือ จ.อุบลฯ เปิดระดมทุนทั่วประเทศเพื่อสร้างอนุสรณ์สถานโนนโพธิ์ สร้างประวัติศาสตร์ชุมชน – ผีบาปผีบุญ คาดใช้เวลา 5 ปีออกแบบร่วมกับชาวบ้าน

ผู้มีบุญในอีสานซีซั่นสอง (13) -ไขความจริง “ท้าวบุญจันทร์” กับข้อหากบฏ

ท้าวบุญจันทร์ ขุขันธิน เป็นน้องชายท้าวปัญญา เจ้าเมืองคนสุดท้ายของเมืองขุขันธ์ ซึ่งถูกกล่าวหาว่า เป็นกบฏซ่องสุมกำลัง จนมาสู่การถูกจับกุมและนำหัวมาเสียบประจานที่เขาชำปีกา ชายแดนกัมพูชา ผ่านมากว่า 120 ปี ลูกหลานต้องอยู่อย่างผะอืดผะอมกับข้อกล่าวหา โดยพวกเขาต้องการให้คืนความเป็นธรรมให้กับบรรพบุรุษ

ผู้มีบุญในอีสานซีซั่นสอง (12) -สำเร็จลุนกับขบวนการพระในขบวนการผู้มีบุญ

ถ้ากลุ่มผู้มีบุญก่อเมื่อปี 2444 สำเร็จ ตามงานวิจัยของ ไพฑูรย์ มีกุศล บันทึกไว้ว่า คนที่จะครองเมืองอุบล คือ สำเร็จลุน แต่แล้วชื่อของพระเกจิอาจารย์ดังคนนี้กลับถูกทำให้หายไป แม้กระทั่งในหนังสือ “ประวัติศาสตร์อีสาน” ของ เติม วิภาคพจนกิจ ก็ไม่เอ่ยถึง เป็นความบังเอิญหรือตั้งใจ วิทยากร โสวัตร ชวนตั้งคำถาม

ชาวสะพือเตรียมหารือทำพิพิธภัณฑ์ชุมชนเพื่อ “ผีบาป ผีบุญ”

“ชาวสะพือ” ขอบคุณปักหมุดก้าวแรกศึกษาประวัติศาสตร์ท้องถิ่น เล็งถกสร้างอนุสรณ์สถาน “ผีบาปผีบุญ”  ขณะที่ผู้ศึกษาประวัติศาสตร์ชาวบ้านหวั่นถูกภาครัฐสกัด เหตุเป็นประวัติศาสตร์ไม่น่าจดจำ แนะทำพิพิธภัณฑ์ประวัติศาสตร์ชุมชน แล้วผนวกเรื่องผีบุญ-ศึกโนนโพธิ์เป็นส่วนหนึ่ง

ประมวลภาพทำบุญแจกข้าวผู้มีบุญสะพือ อุบลฯ

ประมวลภาพทำบุญแจกข้าวผู้มีบุญสะพือและทุ่งศรีเมือง จ.อุบลฯ ระหว่าง 3-4 เม.ย.

ผู้มีบุญในอีสานซีซันสอง (11) – แห่เทียนพรรษา เมืองอุบลฯ กลบฝังทุ่งสังหาร?

บุญบาปถูกนำมาผสมปนเปกับงานแห่เทียนพรรษา เมืองอุบลราชธานีอย่างแยกไม่ออก ทำให้ผู้คนทั่วไปเข้าใจว่า การแห่เทียน เป็นประเพณีดั้งเดิมแต่ครั้งโบราณ แต่แท้จริงแล้วความวิจิตรตระการของขบวนแห่เทียนกลับเป็นการกลบฝังประวัติศาสตร์แห่งความเจ็บปวดบางอย่างที่แทบไม่มีใครรู้จักหรือจดจำ นั่นคือ สถานที่จัดงานเคยเป็นลานประหารผู้มีบุญเมื่อปี 2444 

ผู้มีบุญในอีสานซีซั่นสอง (10) – ตำนานแห่เทียนกลบทุ่งสังหาร​ ณ ลานทุ่งศรีเมือง

ทุ่งศรีเมือง จ.อุบลฯ มีประวัติศาสตร์อันร้าวรวดที่แทบไม่มีการบันทึกไว้ให้คนรุ่นหลังจดจำ เพราะถือเป็นลานประหารกลุ่มผู้มีบุญเมื่อปี 2444 ที่ถูกกรมหลวงสรรพสิทธิฯ นำประเพณีแห่เทียนพรรษามากลบฝัง โดยอ้างว่า เป็นการแทนที่งานบุญบั้งไฟที่สร้างความรุนแรง  

ราษฎรัมส์ตีกลองปลุกวิญญาณผู้มีบุญไปสู่สุคติ

นักวิชาการ-กลุ่มราษฎร์ดรัม ผนึกกำลังชาวบ้านสะพือ ร่วมทำบุญแจกข้าวผู้มีบุญบ้านสะพือ เจ้าอาวาสวัดบูรพาเตรียมสร้างอนุสรณ์สถานเพื่อรำลึกการเสียชีวิตโดยรัฐ คนแห่ร่วมเรียนรู้ประวัติศาสตร์